Piše: Mirella Sidro

Eli Tauber šeta svojim rodnim Sarajevom. Svakih nekoliko minuta srdačno ga pozdravljaju prolaznici. Malo proćaska, padne poneki dogovor. Uvijek ljubazan, uvijek nasmijan. To samo po sebi ne bi bilo ništa neobično - ali ipak - vrijedno je pažnje. Jer, 75-godišnji Tauber je Jevrej.

Da li ga je strah antisemitizma kada se kreće ulicama glavnog grada Bosne i Hercegovine, u kojem većinu stanovništva čine muslimani? Eli Tauber se osmjehuje. „Ne. Ovdje živimo sa svima u miru i složna smo zajednica.”

U BiH je jevrejski život već 500 godina podrazumijevani dio društvenog tkiva. Ispred Jevrejskog muzeja u Sarajevu ne stoji stražar, nikakve ograde ne štite ulaz, nigdje u blizini nema policije, prenosi DW.

Muzej je smješten u sefardskoj sinagogi sagrađenoj 1581. godine. Sefardi — Jevreji iz Španije i Portugala - prognani su iz svoje domovine 1492. Oko 1530. godine, na poziv osmanskog sultana Sulejmana Veličanstvenog, u Sarajevu, koje je tada pripadalo Osmanskom carstvu, naselilo se oko 30 sefardskih porodica.

Jedina u potpunosti sačuvana Hagada

Eli Tauber je istoričar, publicista, savjetnik za pitanja kulture i religije pri Savezu jevrejskih opština, direktor Arhiva Jevrejske zajednice Bosne ali i osnivač i predsjednik udruženja „Hagada Sarajevo", koje nosi ime po jednoj knjizi.

Hagada objedinjuje tekst, ritual i pripovijest o sjećanju na izlazak Jevreja iz Egipta i čini ga živim dijelom jevrejskog identiteta. Sarajevska hagada jedini je u potpunosti sačuvani primjerak: preživjela je inkviziciju u srednjovjekovnoj Italiji, a tokom Drugog svjetskog rata od nacista ju je spasio muslimanski učenjak Derviš Korkut (teolog, orijentalista, knjižničar i travnički muftija turskog porijekla).

Noć Sefarda

Tauber je i osnivač jedne od poznatijih kulturnih manifestacija u Sarajevu. „Noć Sefarda“ nastala je iz ideje tadašnje direktorke Jevrejskog muzeja, Mevhide Serdarević - muslimanke. Godine 2025. manifestacija je obilježila 20 godina postojanja.

Bend iz Španije, izvorne domovine mnogih Sefarda, svirao je sefardsku muziku pred oko 700 gostiju, a pjevalo se na ladinu — jeziku koji se naziva i judeošpanski, koji su iberijski Jevreji donijeli sa sobom na zapadni Balkan i koji čuvaju do danas.

VEZANI TEKST >>>>Kako su bosanski muslimani spašavali Jevreje prije dva stoljeća? (Video)

Zajednički život i otvorena zajednica

Tauber priča da su jevrejske porodice od samog početka živjele zajedno s pripadnicima drugih vjera u različitim gradskim naseljima. Dijelili su zanate, komšiluk i slavlja. Geta nikada nije bilo. Samo je u sarajevskom naselju Bjelave gotovo svaka druga kuća bila jevrejska. „Ne iz prisile”, objašnjava Tauber, „nego zato što je tamo sunce najduže sijalo.” Sarajevo leži u kotlini, okruženo sa sedam planina. Ko živi na „pogrešnoj strani“, naročito zimi živi u sjeni, bez sunca i u hladnoći.

Prije Holokausta u Sarajevu je živjelo oko 12.000 Jevreja. Poslije završetka rata 1945. ostalo ih je oko 2.000, od kojih je mnogo njih nakon rata emigriralo, najviše u Izrael. Na početku i tokom rata u BiH (1992–1995) i mnoge druge jevrejske porodice napustile su zemlju.

Kompletan tekst počitaje OVDJE.