Na današnji dan prije tri godine umro je akademik Dževad Karahasan, veliki bosanskohercegovački i europski pisac i teatrolog, koji ostavio izniman trag u našoj i europskoj kulturi.

Dževad Karahasan rođen je 1953. godine u Duvnu. Još od najranijih dana želio je postati piscem i vlastiti život posvetiti književnosti.
Osnovno i gimnazijsko školovanje završio je u rodnom gradu, a višak znatiželje i potrebe za obrazovanjem vodit će ga u franjevački samostan, gdje će uzimati časove klasičnih jezika, latinskog i starogrčkog.

Na studij komparativne književnosti i teatrologije dolazi u Sarajevo, što je trenutak kada počinje njegova, kako je jednom rekao, „sudbinska veza“ s ovim gradom, koji će postati ne samo velika tema njegove književnosti i njegove esejistike nego i kulturna prizma kroz koju će posmatrati i razumijevati svijet oko sebe.

U akademskom pogledu, Dževad Karahasan postigao je jednako zapažene i značajne rezultate koliko i kao evropski renomiran književnik, dajući veliki doprinos proučavanju književnosti na ovim prostorima, počevši od doktorske disertacije odbranjene u Zagrebu, koja će kasnije biti objavljena pod naslovom Model u dramaturgiji.

U periodu između 1986. i 1993. godine Dževad Karahasan obnašao je ulogu dekana Akademije scenskih umjetnost u Sarajevu, bivajući istovremeno na mjestu docenta za dramaturgiju i historiju drame. U to vrijeme bio je urednik u književnim časopisima Odjek i Izraz.

Od 1994. godine predaje kao gostujući profesor na evropskim univerzitetima u Salzburgu, Innsbrucku, Baselu, na Humboldtovom univerzitetu u Berlinu, kao i na svom matičnom Univerzitetu u Sarajevu.

Bio je redovni profesor na Odsjeku za komparativnu književnost i informacijske nauke Filozofskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu, redovni član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine i Njemačke akademije za jezik i književnost. Na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu 1998. godine prešao je u zvanje vanrednog profesora na Odsjeku za književnosti naroda Bosne i Hercegovine, a 2003. godine izabran je za redovnog profesora na predmetima Historija svjetske drame i pozorišta i Poetika dramske književnosti na Odsjeku za komparativnu književnost i bibliotekarstvo.

Počasni doktorat Univerziteta u Baselu dobio je 2014. godine, a u Grazu, u jednom od njegovih gradova, imao je prestižni status gradskog pisara. Bio je predsjednik Društva pisaca Bosne i Hercegovine i član PEN kluba BiH.
Upravo će svojom esejistikom Dževad Karahasan ponuditi nesvakidašnje plodonosne uvide u prirodu književnoumjetničkog fenomena, kao i u tajanstvene spone koje spajaju svjetove različitih kultura, a tom dijelu njegovog opusa pripadaju knjige Dnevnik melankolije, napisana na temu manirizma u historiji evropske drame, Dnevnik selidbe, svakako najintimnije djelo Karahasanove književnosti, O jeziku i strahu, koju je nazivao svojom „sudbinskom knjigom“, slavna i nagrađivana Knjiga vrtova, kao i knjiga pod naslovom Dosadna razmatranja, u kojoj se razračunava s jednom od svojih opsesivnih tema, naime racionalističkom slikom svijeta i ideologijom razuma.

Bio je jedan od rijetkih za koje se može reći da je dramsku književnost i teatarsku umjetnost upoznao iz svih perspektiva, među kojima se kao najrelevantnija ističe ona sasvim praktična, time najkonkretnija, koju je stekao iskustvom dugogodišnjeg rada u pozorištu, prvenstveno kao dramaturg Zeničkog narodnog pozorišta, potom i Narodnog pozorišta u Sarajevu, a na koncu i austrijskog pozorišta ARBOS – Gesellschaft für Musik und Theater u Beču, Salzburgu i Klagenfurtu.

Budući da je razumijevanje književnosti u svijetu Dževada Karahasana uvijek neodvojivo od čina pisanja, nezaobilazno je pri isticanju njegove opsesivne ljubavi prema dramskoj književnosti spomenuti i njegovom rukom napisane drame i dramolete: Čudo u Latinluku, Kralju ipak ne sviđa se gluma (1983), Strašno je vani (1984), Misionari (1989), Povučeni anđeo (1995) i Koncert ptica (1997).

U kontekstu prozne književnosti i pogotovo poetike romana Dževad Karahasan je kao pripovjedač, integrirajući esejistiku i književnu fikciju, majstorskim poznavanjem žanrovskih konvencija kriminalističko-detektivskog, epistolarnog bildungsromana i mnogih drugih formi, uveo u književnost pisanu na našem jeziku jednu novu paradigmu razumijevanja pripovjedačke forme i književnog žanra uopće.

Svojim prvim romanom Istočni diwan, objavljenim 1989. godine, Dževad Karahasan pozicionirao se kao relevantan romanopisac na južnoslavenskoj književnoj sceni, uspostavivši pritom i temeljne principe svoje poetike, koja će, u težnji da sintetizira iskustvo Zapada s horizontom orijentalno-islamskog kulturnog kruga, ostati reprezentativna i prepoznatljiva kroz sva njegova buduća romaneskna ostvarenja: Šahrijarov prsten (1996), Sara i Serafina, Noćno vijeće (2005), trilogija Što pepeo priča (2016) te Uvod u lebdenje (2022), čemu se moraju pridružiti i knjige pripovjedaka Kraljevske legende (1980), Kuća za umorne (1993) i Izvještaji iz tamnog vilajeta (2007).

Premda je insistirao na tome da se odnos čitatelja s piscem formira na temelju napisanih djela, a ne stečenih priznanja, Dževad Karahasan je tokom svoje književne karijere dobio mnoga priznanja i nagrade kako u regionalnom tako i evropskom kulturnom prostoru: nagradu „Veselin Masleša“ za knjigu godine (1981), nagradu za jugoslavenski roman godine (1990), koju je stekao zahvaljujući romanu Istočni diwan, nagradu Franjevačke provincije Bosne Srebrene za dramu Kotač svete Katarine, nagradu „Charles Veillon“ za knjigu eseja (1995), kao i nagradu „Bruno Kreisky“ za političku knjigu godine (1995), međunarodnu nagradu za interkulturalni dijalog (1997), Herderovu nagradu (1999), nagradu Lajpciškog sajma knjige za Knjigu vrtova (2004), srednjoevropsku nagradu za književnost festivala u Vilenici (2010), nagradu Heinrich Heine i Goetheovu medalju (2012), nagradu 25. novembar (2016), nagradu Franz Nabl (2017), veliku Goetheovu nagradu grada Frankfurta (2020), a nekoliko puta je nominiran i za Nobelovu nagradu.

Dževad Karahasan bio je vjerovatno najznačajnije ime naše kulture u posljednjih pola stoljeća, svojom književnošću i svojim javnim djelovanjem ostavio je dubok trag ne samo u svojoj domovini, u čiju je posebnu historijsku misiju kao prostora susreta civilizacija nepokolebljivo vjerovao, nego i u evropskim okvirima. Iza njega je ostala ogromna praznina, ali i djelo neprolazne ljepote, koje će nesumnjivo biti nadahnuće generacijama koje dolaze.